ISTORIJA FOČE (IV DIO)

NOVIJA ISTORIJA FOČE

HERCEGOVAČKI USTANAK (u narodu zvani NEVESINJSKA PUŠKA) dovešće do velike Istočne krize u koje su se uplele i velike sile koje nisu dozvolili izvojevanu nezavisnost srpskom narodu na ovim prostorima. Iako su ustanici oslobodili teritoriju od Trebinja, Foče, Konjica, do Nevesinja i Višegrada, i stvorili svoje HERCEGOVAČKO VOJVODSTVO, izabrali svog vojvodu Pera Tunguza i svoju vladu, hercegovački ustanak 1875-1878. godine je na kraju donio nove istorijske preokrete koji su počeli Austrougarskim okupiranjem ovih prostora, shodno mirovnim odlukama Berlinskog kongresa 1878. godine. Time je počelo novo prekrajanje granica: dio Hercegovine pripašće tek nezavisnoj Crnoj Gori (i neki predjeli Foče), dio Turskoj, a dio Austro-Ugarskoj (većinski predio Foče je njoj pripao u sklopu novoizmišnjene dotad ne postojeće okupacione kategorije Bosne i Hercegovine).  Tako nastaju novi odnosi koji utiču na promjenu života i u Foči. Potrebe okupatora za eksploatacijom ruda i šuma dovešće do drugačijeg načina življenja, i stari značaj Foče opada.

 

Austro-Ugarskim popisom stanovništva Bosne i Hercegovine 1879. godine muslimani je bilo 38,73%, ali taj broj je opadao zbog odseljavanja muslimana u Tursku, ali najveći broj muslimana se zadržao u većim gradovima i istočnoj Bosni i Hercegovini, pa je Foča bila među prvima po procentu muslimanskoh stanovništva koji je u njoj iznosio čak 65%.

Nije puno prošlo do prve pobune i protiv nove okupacione vlasti. Već 1882. godine izbila je buna kada je nova vlast počela da regrutuje mladiće za svoju vojsku po Hercegovini. Zanimljivo je što u ovoj buni su ratovali pravoslavci i muslimani na istoj strani, a glavne vođe su opet bile iste: Pero Tunguz i Stojan Kovačević. Ustanak su prihvatile samo mostarski, nevesinjski, i fočanski srez. Trajao je šest mjeseci, i više je utihnuo zbog obećanih agrarnih reformi nego vojno.

Većih promjena u Foču nije bilo sve do aneksije Bosne i Hercegovine Austro-Ugarskoj monarhiji 1908. godine od kada ona zanično prestaje biti dio Turskog Carstva. Nastalo vrenje u javnom mjenju nije ništa moglo promjeniti, kao niti balkanski ratovi jer je okupatorska Austro-Ugarska čvrsto držala vlast na ovim prostorima.

Po završetku Prvog svjetskog rata Foča je ušla u sastav novostvorene Kraljevine SHS, pa Kraljevine Jugoslavije – u sklopu Zetske banovine, a u Drugom svjetskom ratu bila je dio kvinsliške marionetske Nezavisne Države Hrvatske, za koje su se zbili nezapamćeni pogromi na ovim prostorima. U periodu od 20. januara do 10. maja 1942. godine Foča je bila centar slobodne teritorije nazivane i FOČANSKA REPUBLIKA, u kojoj je boravio Vrhovni partizanski štab i Centralni komitet KPJ. Tada su nastali čuveni ,,FOČANSKI PROPISI” značajni za organizovanje organa i Narodnooslobodilačkih odbora na oslobođenoj teritoriji. Na prostoru Foče su se odigrale i bitke na Neretvi i Sutjesci 1943. godine, koje su bile među najznačajnijim na prostoru čitave Jugoslavije. Konačno oslobođenje Foča je dočekala 11. januara 1945. godine od strane Šeste crnogorske brigade, i ući će u sastav novoobrazovane SFRJ.

Od građanskog rata 1992. godine Foča je dio Republike Srpske (BiH) kojoj pripada i danas.

 

NAPISAO:Vuk Petrović Aškraba

 

IZVORI I LITERATURA

1.PETAR AŠKRABA ZAGORSKI, ZAGORJE (SRBI KROZ VREMENA), 2005.

2.PETAR AŠKRABA ZAGORSKI, SRBIJA (ILI ZAGORJE, STARA SRBSKA PREZIMENA, SEOBE...), 2008.

3.JEFTO DEDIJER, HERCEGOVINA, 1898.

4.MARKO VEGO, NASELJA BOSANSKE SREDNJOVJEKOVNE DRŽAVE, 1957.

5.AHMET S. ALIČIĆ, POIMENIČNI POPIS SANDŽAKA VILAJETA HERCEGOVINA, 1985.

6.BOGUMIL HRABAK, FOČA DO KRAJA XVIIIVIJEKA, 1999.

7.ALIJA BEJTIĆ, POVIJEST I UMJETNOST FOČE NA DRINI, 1957.

8.NOVAK MANDIĆ STUDO, SRPSKE PORODICE VOJVODSTVA SVETOG SAVE, 2000.

9.SINIŠA MIŠIĆ, HUMSKA ZEMLJA U SREDNJEM VIJEKU, 1996.

10.RAZNE ISTORIJE: SRBA, BOSNE I HERCEGOVINE, NOVINE I ČLANCI, MONOGRAFIJE O FOČI, ENCIKLOPEDIJE...

 

 

 

 
 
 
 
Podijeli
comments

Omladinski pokret_FB

Brojač posjeta

Danas262
Juče600
Ove sedmice862
Ovog mjeseca15319
Ukupno1176226
utorak, 27 jun 2017 10:50

Trenutno posjetilaca

Ko je na mreži: 15 gostiju i nema prijavljenih članova